Σύνδρομο Tourette και τικ στα παιδιά: συμπτώματα, διάγνωση και θεραπεία από παιδονευρολόγο
Έγινε ενημέρωση: πριν από 14 ώρες
Τι είναι το σύνδρομο Tourette;
Το σύνδρομο Tourette (ή σύνδρομο Gilles de la Tourette) είναι μια νευρολογική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες, ακούσιες κινήσεις ή ήχους, τα λεγόμενα τικ. Συνήθως ξεκινά στην παιδική ηλικία, μεταξύ 5 και 10 ετών, και είναι συχνότερο στα αγόρια.
Τα τικ στα παιδιά μπορεί να είναι πολύ ήπια και να περνούν σχεδόν απαρατήρητα ή να είναι πιο έντονα και να επηρεάζουν την καθημερινή λειτουργικότητα του παιδιού. Σε αρκετά παιδιά τα συμπτώματα μειώνονται σημαντικά στην εφηβεία και την πρώιμη ενήλικη ζωή, ενώ σε κάποια μπορεί να υποχωρήσουν πλήρως.
Να επισημανθεί, παρά την εντύπωση που έχει δημιουργηθεί από τα μέσα ενημέρωσης, ότι το Tourette, συνδέεται με κοπρολαλία (ακούσια εκφορά βωμολοχιών), αυτό αποτελεί τελικά σπάνιο φαινόμενο που εμφανίζεται μόνο στο 10% των ασθενών.
Τι είναι τα τικ;
Τα τικ είναι ξαφνικές, επαναλαμβανόμενες κινήσεις ή ήχοι που εμφανίζονται στο παιδί. Τα τικ μπορούν να κατασταλούν, αλλά μόνο προσωτινά. Τα άτομα με διαταραχές τικ μπορούν συνειδητά να τα συγκρατήσουν για μικρά χρονικά διαστήματα, όμως αυτό απαιτεί μια σημαντική προσπάθεια, που συχνά περιγράφεται σαν την αίσθηση ότι προσπαθείς να συγκρατήσεις ένα φτέρνισμα ή να αντισταθείς να ξύσεις ένα σημείο του σώματος με κνησμό. Συνήθως, το άτομο αισθάνεται μια εσωτερική «ώση» πριν εμφανιστούν.
Διακρίνουμε δύο βασικές κατηγορίες τικ:
Κινητικά τικ: για παράδειγμα συνεχές βλεφάρισμα, τίναγμα του κεφαλιού ή ενός χεριού, ανασήκωμα των ώμων, γκριμάτσες στο πρόσωπο.
Φωνητικά τικ: ήχοι όπως καθάρισμα του λαιμού, μουρμουρητό, επαναλαμβανόμενες λέξεις ή μικρές φράσεις, σποραδικές κραυγές.
Στο σύνδρομο Tourette συνυπάρχουν για τουλάχιστον έναν χρόνο τόσο κινητικά όσο και φωνητικά τικ, σε διαφορετικές φάσεις έντασης.
Τα λειτουργικά τικ (functional tics ή functional tic-like behaviors - FTLB) είναι ακούσιες κινήσεις και ήχοι που μοιάζουν με τα νευροαναπτυξιακά τικ αλλά αποτελούν εκδήλωση Λειτουργικής Νευρολογικής Διαταραχής (Functional Neurological Disorder - FND). Σε αντίθεση με τα τικ ανάπτυξης, συνήθως εμφανίζονται ξαφνικά, είναι πολύ πιο πολύπλοκα και πλήττουν κυρίως εφήβους
Συχνά συνοδά προβλήματα
Πολλά παιδιά με σύνδρομο Tourette μπορεί να έχουν και άλλες νευροαναπτυξιακές ή ψυχιατρικές δυσκολίες, όπως:
Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ADHD)
Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD)
Μαθησιακές δυσκολίες ή προβλήματα συμπεριφοράς στο σχολείο
Τα τικ μπορεί να γίνονται πιο έντονα σε περιόδους άγχους, κούρασης ή έντονης συγκίνησης. Τα παιδιά συχνά ανησυχούν μήπως γίνουν αντικείμενο σχολιασμού ή εκφοβισμού στο σχολείο, κάτι που αυξάνει το ψυχικό φορτίο για όλη την οικογένεια.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη αιματολογική ή απεικονιστική εξέταση που «δείχνει» το σύνδρομο Tourette. Η διάγνωση είναι κλινική και βασίζεται:
Στην παρουσία κινητικών και φωνητικών τικ
Στη διάρκεια των συμπτωμάτων (πάνω από 1 έτος)
Στη συχνότητα και την επίδρασή τους στην καθημερινή ζωή του παιδιού
Ο εξειδικευμένος παιδονευρολόγος λαμβάνει αναλυτικό ιστορικό, παρατηρεί το παιδί, αξιολογεί τη σχολική και κοινωνική λειτουργικότητα και ελέγχει για τυχόν συνοδές δυσκολίες (π.χ. ADHD, OCD).
Αίτια και μηχανισμοί (απλή γλώσσα για γονείς)
Το Tourette θεωρείται διαταραχή του νευρικού συστήματος, που σχετίζεται με δίκτυα του εγκεφάλου που συμμετέχουν στον έλεγχο των κινήσεων και της συμπεριφοράς, όπως τα βασικά γάγγλια. Τα ακριβή αίτια δεν είναι πλήρως γνωστά, αλλά φαίνεται ότι η κληρονομικότητα παίζει σημαντικό ρόλο: συχνά υπάρχει οικογενειακό ιστορικό τικ ή σχετικών δυσκολιών.
Παράλληλα, περιβαλλοντικοί και ψυχοκοινωνικοί παράγοντες (π.χ. στρες, μεγάλες αλλαγές στην καθημερινότητα) μπορούν να επηρεάσουν την ένταση των συμπτωμάτων, χωρίς όμως να αποτελούν οι ίδιοι τη «ρίζα» του συνδρόμου.
Πότε χρειάζεται θεραπεία;
Πολλά παιδιά έχουν ήπια τικ που δεν επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής, τη σχολική επίδοση ή τις σχέσεις τους, και σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να μην χρειάζεται φαρμακευτική αγωγή.
Θεραπεία συστήνουμε όταν:
Τα τικ προκαλούν πόνο, τραυματισμούς ή έντονη σωματική καταπόνηση
Εμποδίζουν το παιδί στο σχολείο, στις δραστηριότητες ή στις κοινωνικές σχέσεις
Γίνονται αιτία εκφοβισμού ή ισχυρού άγχους και ντροπής
Συνυπάρχουν σοβαρά συμπτώματα ADHD ή OCD που δυσκολεύουν την προσαρμογή
Σε κάθε περίπτωση, η απόφαση για θεραπεία λαμβάνεται εξατομικευμένα, μετά από αναλυτική συζήτηση με την οικογένεια.
Επιλογές θεραπείας των τικ στα παιδιά
Η αντιμετώπιση του συνδρόμου Tourette περιλαμβάνει συνήθως συνδυασμό παρεμβάσεων:
Συμπεριφορική θεραπεία ειδικά προσαρμοσμένη στα τικ (π.χ. CBIT – εκπαίδευση αναστροφής συνήθειας / habit reversal)
Ψυχοεκπαίδευση γονέων – δασκάλων, ώστε να κατανοήσουν το πρόβλημα και να μειωθούν παρεξηγήσεις ή περιττές πιέσεις προς το παιδί
Φαρμακευτική αγωγή, όταν είναι απαραίτητη, με ειδικά φάρμακα που μειώνουν τη συχνότητα και ένταση των τικ και αντιμετωπίζουν συνοδά συμπτώματα
Σε σπάνιες, πολύ βαριές και ανθεκτικές περιπτώσεις ενηλίκων, μπορεί να εξεταστούν επεμβατικές τεχνικές, όπως η εν τω βάθει εγκεφαλική διέγερση (Deep Brain Stimulation) από εξειδικευμένες ομάδες.
Πρόγνωση και καθημερινή ζωή
Για πολλούς ασθενείς τα τικ μειώνονται ουσιαστικά στην εφηβεία και την πρώιμη ενήλικη ζωή, και αρκετοί δεν χρειάζονται μακροχρόνια θεραπεία. Σε άλλους, κάποια συμπτώματα μπορεί να επιμείνουν, αλλά με σωστή υποστήριξη είναι εφικτή μια πλήρης, λειτουργική και δημιουργική ζωή.
Η έγκαιρη διάγνωση, η ενημέρωση του σχολείου, η στήριξη της οικογένειας και η εξατομικευμένη θεραπευτική προσέγγιση μειώνουν το άγχος, περιορίζουν τον κίνδυνο εκφοβισμού και βοηθούν το παιδί να αναπτύξει αυτοπεποίθηση.
Πώς μπορεί να βοηθήσει ο παιδονευρολόγος σας
Ως εξειδικευμένος παιδονευρολόγος με εμπειρία σε νευροαναπτυξιακές και κινητικές διαταραχές, αξιολογώ ολοκληρωμένα το παιδί, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τα τικ όσο και πιθανές συνοδές δυσκολίες (προσοχή, μάθηση, συμπεριφορά). Στόχος μου είναι να σχεδιάσουμε από κοινού με την οικογένεια μια ρεαλιστική, εξατομικευμένη στρατηγική αντιμετώπισης που να βελτιώνει ουσιαστικά την καθημερινότητα του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο.
Στο ιατρείο στη Θεσσαλονίκη παρέχεται:
Αναλυτική κλινική εκτίμηση και διάγνωση
Συνεργασία με ψυχολόγους – λογοθεραπευτές – εκπαιδευτικούς, όπου χρειάζεται
Μακροχρόνια παρακολούθηση και προσαρμογή της θεραπείας, ανάλογα με την ηλικία και τις ανάγκες του παιδιού
Παρακάτω μπορείτε να δείτε ένα χρήσιμο ενημερωτικό βίντεο από το Tourettes Action UK (αν επιθυμείτε ελληνικούς υπότιτλους μπορείτε να μετατρέψετε στα ελληνικά στο cc εικονίδιο στο youtube):
Αν το παιδί σας εμφανίζει επαναλαμβανόμενα τικ, η αξιολόγηση από την παιδονευρολόγο Δρ Βράκα στη Θεσσαλονίκη μπορεί να βοηθήσει να ξεκαθαρίσει αν πρόκειται για παροδικό φαινόμενο ή αν χρειάζεται παρακολούθηση.
Σχόλια