Το παιδί μου έχει “αφαιρέσεις”: τι μπορεί να σημαίνει;

Ορισμένα παιδιά φαίνεται να “χαζεύουν”, να χάνουν την επαφή για λίγα δευτερόλεπτα ή να μένουν ακίνητα και σιωπηλά. Αυτές οι στιγμές μπορεί να είναι απλές στιγμές αφηρημάδας, αλλά μερικές φορές χρειάζονται προσεκτική διερεύνηση.

Πότε μπορεί να είναι απλή αφηρημάδα

Τα παιδιά, ειδικά στο σχολείο, μπορεί να αποσπώνται εύκολα και να φαίνονται ότι “χάνονται” στις σκέψεις τους. Αν το παιδί επανέρχεται εύκολα με φωνητικό ερέθισμα και δεν υπάρχουν άλλα ανησυχητικά στοιχεία, μπορεί να πρόκειται για φυσιολογική συμπεριφορά.

Πότε χρειάζεται παιδονευρολογική εκτίμηση

Χρειάζεται αξιολόγηση όταν:

• τα επεισόδια είναι πολύ συχνά

• δεν αντιδρά σε φωνές ή αγγίγματα κατά τη διάρκεια

• συνυπάρχει δυσκολία συγκέντρωσης ή απόδοση που πέφτει

• υπάρχουν άλλες κινήσεις ή ασυνήθιστες συμπεριφορές μαζί με τις “αφαιρέσεις”

Τι είναι η επιληψία αφαιρέσεων;

Η επιληψία αφαιρέσεων (childhood absence epilepsy) ανήκει στις γενικευμένες επιληψίες και χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες, σύντομες κρίσεις με ξαφνική απώλεια συνείδησης και κενό βλέμμα. Κάθε κρίση διαρκεί συνήθως 10–20 δευτερόλεπτα και τελειώνει απότομα, με το παιδί να συνεχίζει αμέσως τη δραστηριότητά του σαν να μην έχει συμβεί τίποτα.

Στο ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (ΗΕΓ) καταγράφονται χαρακτηριστικά συμμετρικά συμπλέγματα αιχμής–κύματος περίπου στα 3 Hz, τα οποία βοηθούν στη διάγνωση της διαταραχής. Η συχνότητα των κρίσεων μπορεί να είναι πολύ μεγάλη, φτάνοντας ακόμη και δεκάδες επεισόδια μέσα στην ίδια ημέρα.

Ποια ηλικία επηρεάζεται συχνότερα;

Η επιληψία αφαιρέσεων εμφανίζεται κατά κανόνα σε παιδιά σχολικής ηλικίας, συνήθως μεταξύ 4 και 10 ετών. Τα κορίτσια φαίνεται να επηρεάζονται λίγο συχνότερα από τα αγόρια, με ορισμένες μελέτες να αναφέρουν συχνότητα έως και τριπλάσια σε θήλεις. Υπάρχει ισχυρή γενετική συνιστώσα, με πολλά παιδιά να έχουν θετικό οικογενειακό ιστορικό επιληψίας ή απουσιακών κρίσεων.

Συμπτώματα που παρατηρούν οι γονείς

Κατά τη διάρκεια μιας κρίσης αφαιρέσεων, το παιδί:

• σταματά απότομα αυτό που κάνει (μιλά, γράφει, παίζει) και μένει με «χαμένο» βλέμμα,

• δεν ανταποκρίνεται όταν το φωνάζουν ή το αγγίζουν,

• μπορεί να παρουσιάζει μικρές, επαναλαμβανόμενες κινήσεις (βλεφαρισμούς, κινήσεις των χειλιών ή των δακτύλων).

Η κρίση συνήθως κρατά περίπου 10 δευτερόλεπτα και μετά το παιδί συνεχίζει την προηγούμενη δραστηριότητα, χωρίς να θυμάται τι συνέβη ή να δείχνει σύγχυση. Πολλές οικογένειες και εκπαιδευτικοί στην αρχή τα αποδίδουν σε «ονειροπόλημα» ή διάσπαση προσοχής, αλλά με τον χρόνο διαπιστώνουν ότι τα επεισόδια είναι πολύ συχνά και επαναλαμβανόμενα.

Πώς επηρεάζεται η σχολική επίδοση από τις αφαιρέσεις ;

Επειδή οι κρίσεις μπορεί να εμφανίζονται δεκάδες φορές την ημέρα, το παιδί χάνει μικρά «κομμάτια» από το μάθημα, τις οδηγίες και την καθημερινή επικοινωνία. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε δυσκολίες συγκέντρωσης, προβλήματα μνήμης και μαθησιακές δυσκολίες, ακόμη και όταν η νοητική ανάπτυξη είναι κατά τα άλλα φυσιολογική.

Έρευνες δείχνουν ότι ορισμένα παιδιά με επιληψία αφαιρέσεων μπορεί να έχουν συνοδές δυσκολίες στην προσοχή, τη γλώσσα ή τη συναισθηματική κατάσταση (άγχος, καταθλιπτική διάθεση), ανεξάρτητα από τον έλεγχο των κρίσεων. Για αυτό συχνά χρειάζεται τόσο ιατρική παρακολούθηση όσο και παιδαγωγική ή ψυχολογική υποστήριξη.

Πώς γίνεται η διάγνωση της επιληψίας αφαιρέσεων;

Η διάγνωση βασίζεται σε συνδυασμό κλινικής εκτίμησης και εξειδικευμένων εξετάσεων:

• Λεπτομερές ιστορικό από γονείς και εκπαιδευτικούς, με περιγραφή των επεισοδίων «απουσίας» και της συχνότητάς τους.

• Νευρολογική εξέταση για να αποκλειστούν άλλα αίτια συμπτωμάτων.

• Ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (ΗΕΓ), όπου συνήθως καταγράφεται τυπική δραστηριότητα αιχμής–κύματος κατά τη διάρκεια κρίσης.

Κατά την εξέταση με ΗΕΓ, συχνά ζητείται από το παιδί να κάνει υπεραερισμό (βαθιά και γρήγορη αναπνοή για λίγα λεπτά), καθώς αυτό μπορεί να προκαλέσει τυπική κρίση αφαιρέσεων και να διευκολύνει τη διάγνωση. Συνήθως δεν χρειάζονται επιπλέον εξετάσεις, αλλά σε περίπτωση άτυπης εικόνας ή ανθεκτικών κρίσεων μπορεί να ζητηθεί μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου ή γενετικός έλεγχος.

Είναι πάντα επιληψία αφαιρέσεων;

Δεν είναι κάθε επεισόδιο «αφηρημάδας» ή άσκοπου κοιτάγματος στο κενό επιληπτική κρίση. Η διάσπαση προσοχής, το άγχος, η κόπωση ή η ονειροπόληση μπορούν να προκαλέσουν παρόμοια εικόνα χωρίς να υπάρχει επιληψία. Η κρίσιμη διαφορά είναι ότι στις πραγματικές κρίσεις αφαιρέσεων υπάρχει ξαφνική απώλεια ανταπόκρισης, επαναληψιμότητα των επεισοδίων και συχνά τυπικά ευρήματα στο ΗΕΓ.

Για αυτό, όταν υπάρχει υποψία, είναι σημαντικό να γίνει αξιολόγηση από παιδονευρολόγο με εμπειρία στην παιδιατρική επιληψία, ώστε να αποφευχθεί τόσο η υποδιάγνωση όσο και η υπερδιάγνωση.

Θεραπεία της επιληψίας αφαιρέσεων

Οι τυπικές αφαιρέσεις συνήθως ανταποκρίνονται πολύ καλά στη φαρμακευτική αγωγή. Σε ανθεκτικές περιπτώσεις μπορεί να δοκιμαστεί συνδυασμός φαρμάκων ή άλλες θεραπείες όπως κετογονική δίαιτα.

Πρόγνωση για τα παιδιά με επιληψία αφαιρέσεων

Η πρόγνωση στην επιληψία αφαιρέσεων της παιδικής ηλικίας είναι γενικά πολύ καλή. Σε ένα μεγάλο ποσοστό οι κρίσεις ελέγχονται πλήρως με θεραπεία και μπορούν να διακόψουν την αγωγή στην εφηβεία, χωρίς υποτροπή. Σε πολύ μικρά ποσοστά παρατηρούνται μακροχρόνιων κρίσεις ή υποτροπές μετά τη διακοπή.

Ένα μικρό ποσοστό παιδιών μπορεί να εμφανίσει αργότερα άλλους τύπους γενικευμένων κρίσεων, όπως γενικευμένες τονικοκλονικές ή μυοκλονικές κρίσεις, και χρειάζεται στενή παρακολούθηση. Παρότι οι κρίσεις συνήθως ελέγχονται, κάποια παιδιά χρειάζονται επιπλέον υποστήριξη για θέματα προσοχής, συμπεριφοράς και σχολικής επίδοσης.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς στην καθημερινότητα;

Οι γονείς παίζουν καθοριστικό ρόλο στην αναγνώριση των επεισοδίων και στην υποστήριξη του παιδιού στην καθημερινή ζωή. Είναι σημαντικό να:

• παρατηρούν και να καταγράφουν τη συχνότητα και τις συνθήκες εμφάνισης των επεισοδίων,

• ενημερώσουν τον/την δάσκαλο ή το σχολείο, ώστε να αναγνωρίζονται οι κρίσεις και να προσαρμόζεται η διδασκαλία όταν χρειάζεται,

• φροντίζουν για επαρκή ύπνο, ισορροπημένη διατροφή και αποφυγή έντονης κόπωσης, που μπορεί να επιδεινώσει τις κρίσεις.

Η ψυχολογική υποστήριξη της οικογένειας είναι επίσης σημαντική, καθώς η διάγνωση επιληψίας προκαλεί συχνά ανησυχία και ερωτήματα σχετικά με το μέλλον του παιδιού.

Πότε χρειάζεται άμεση παιδονευρολογική εκτίμηση;

Θα πρέπει να ζητήσετε αξιολόγηση από παιδονευρολόγο όταν:

• παρατηρείτε επαναλαμβανόμενα επεισόδια «απουσίας» ή κενού βλέμματος που δεν εξηγούνται από διάσπαση προσοχής,

• παρατηρείτε πτώση στη σχολική επίδοση, δυσκολίες στη συγκέντρωση ή παράξενη συμπεριφορά,

• εμφανίζονται νέοι τύποι κρίσεων, όπως γενικευμένοι σπασμοί ή κρίσεις με πτώση.

Η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία βοηθούν στη μείωση των κρίσεων, στην προστασία της σχολικής επίδοσης και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής του παιδιού και της οικογένειας.

Ιατρική ενημέρωση και όχι υποκατάσταση εξέτασης

Το άρθρο αυτό έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν μπορεί να αντικαταστήσει την εξατομικευμένη κλινική εκτίμηση από την Παιδονευρολόγο.

Κλείστε Ραντεβού

Αν ανησυχείτε για επεισόδια “αφαίρεσης” στο παιδί σας, η Δρ Βράκα, Παιδονευρολόγος στη Θεσσαλονίκη, μπορεί να αξιολογήσει αν πρόκειται για απλή αφηρημάδα ή αν χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.